درمان بیش فعالی (ADHD) بدون دارو

یک اختلال عصبی رفتاری است که با علائم اصلی بی توجهی، حواس پرتی، بیش فعالی و تکانشگری مشخص می شود. تصور می‌ شود که بیش ‌فعالی شایع‌ ترین اختلال سلامت روان دوران کودکی است که شیوع آن در کودکان بین 5 تا 11 درصد تخمین زده می‌شود. همچنین تصور می شود که ADHD در بزرگسالی کمتر شایع است و تقریباً 2 تا 5 درصد بزرگسالان تشخیص داده می شوند.

علائم اختلال بیش فعالی می تواند با کار، مدرسه، وظایف خانه و روابط بین فردی اختلال ایجاد کند و کنترل و درمان این اختلال می تواند هم برای کودکان و هم برای بزرگسالان چالش برانگیز باشد. خوشبختانه، درمان ‌هایی وجود دارند که نشان داده شده ‌اند که مؤثر هستند، و هر کسی که تحت تأثیر ADHD قرار گرفته است، می‌تواند مهارت ‌های مقابله‌ای را بیاموزند.

بیش فعالی چگونه به نظر می رسد؟

برای برخی از کودکان و بزرگسالان مبتلا به ADHD دچار عدم تمرکز بر روی وظایف در مدرسه یا محل کار هستند و ممکن است اغلب رویاپردازی کنند. کودکان مبتلا به ADHD ممکن است دچار اختلال، سرکشی یا مشکل در کنار آمدن با والدین، همسالان یا معلمان شوند. کودکانی که با بیش فعالی و تکانشگری دست و پنجه نرم می کنند، اغلب چالش های رفتاری دارند که مدیریت و کنترل آنها برای بزرگسالان دشوار است.

از سوی دیگر، بزرگسالان ممکن است بیشتر احساس بیقراری یا کلافگی کنند. اگر با تکانشگری دست و پنجه نرم کنند، ممکن است تصمیمات عجولانه ای بگیرند که بر زندگی آنها تأثیر منفی بگذارد. هم برای کودکان و هم برای بزرگسالان، عملکرد اجرایی (برنامه ریزی و تصمیم گیری) نیز اغلب تحت تأثیر قرار می گیرد. بسیاری از کودکان و بزرگسالان علائم بیش فعالی یا ADHD را نشان می دهند.

آیا بیش فعالی واقعی است؟

بهترین روانپزشک و روانشناسان موافق هستند که ADHD واقعی است. این بیماری در خانواده ها وجود دارد (که ریشه های ژنتیکی را نشان می دهد) و شواهد عصبی نشان داده اند که با تغییرات در رشد و تکامل مغز مرتبط است. همچنین به وضوح با مشکلات تحصیلی، کاری و روابط بین فردی مرتبط است  و به درمان پاسخ می دهد که نشان می دهد اعتبار بالینی دارد. اما اینکه آیا این اختلال به صورت افراطی تشخیص داده شده و بیش از حد درمان شده است یا اینکه آیا منعکس کننده مجموعه ای از ویژگی های تکامل یافته است که در دنیای امروز کمتر سازگار شده است، به طور گسترده مورد بحث است.

چه چیزی باعث ایجاد بیش فعالی می شود؟

مانند بسیاری دیگر از اختلالات سلامت روان، علل ADHD همچنان در دست بررسی است. ژن ها نقش کلیدی ایفا می کنند، تأثیرات محیطی مانند قرار گرفتن در معرض سموم در رحم و تجربیات آسیب زا اولیه نیز در بروز این اختلال نقش دارند.

بیش فعالی چگونه درمان می شود؟

کارشناسان در مورد اینکه آیا درمان ADHD باید در درجه اول رفتاری باشد (درمان، آموزش، افزایش بازی) یا دارویی باشد چالش دارند. گرچه پس از انجام چندین بررسی گسترده به این نتیجه رسیده اند که ترکیبی از هر دو درمان ممکن است موثرترین روش برای این اختلال باشد.

در ادامه برخی از روش های درمان بیش فعالی اشاره می کنیم:

• درمان شناختی رفتاری: مداخله رفتاری شامل آموزش راهبردهای مدیریت رفتار و تغییر سبک زندگی است. این روش‌ها شامل تعیین برنامه‌های روزانه، ایجاد ساختار و نظم، آموزش مهارت‌های مدیریت زمان و تنظیم خودکنترل است.
• مشاوره: مشاوره به فرد کمک می‌کند تا با مشکلات روانشناختی و اجتماعی که ممکن است ناشی از بیش فعالی باشند، مقابله کند. مشاوره می‌تواند به فرد کمک کند تا راه‌های سازنده‌تری برای مدیریت استرس، افزایش تمرکز و تقویت روابط اجتماعی را ارزیابی و اجرا کند.
• آموزش: آموزش مهارت‌های مقابله و مدیریت بیش فعالی به فرد کمک می‌کند تا راه‌هایی برای مواجهه با چالش‌ها و کاهش علائم بیش فعالی را یاد بگیرد. این شامل آموزش مهارت‌های اجتماعی، بهبود مهارت‌های مطالعه و تمرکز و تقویت مهارت‌های مدیریت خشم و انگیزه است.
• داروها: در موارد شدیدتر بیش فعالی، پزشک ممکن است داروهایی را تجویز کند. داروها می‌توانند برای کنترل نشانه‌های بیش فعالی موثر باشند و تمرکز و کنترل خودکنترل را بالا ببرند. اما داروها تنها بخشی از روش‌های درمانی هستند و باید با سایر روش‌های مذکور ترکیب شوند.

مهم است که هر فردی که به بیش فعالی مبتلا است، برنامه درمانی مناسب برای خود را با کمک یک تیم متخصص تعیین کند. این تیم می‌تواندشامل پزشکان، روانشناسان و متخصصان تربیتی باشد. آنها می‌توانند بر اساس نیازهای شخصی و شدت علائم، یک برنامه درمانی سفارشی را تهیه و پیگیری کنند.

توجه داشته باشید مهمترین نکته این است که درمان بیش فعالی نیازمند صبر، پیوستگی و تعامل همکاران درمانی و خانواده است. با درک و پشتیبانی مناسب، شخص مبتلا به بیش فعالی می‌تواند مهارت‌های مدیریت خود را تقویت کند و بهبود یابد.

درمان بیش فعالی با rTMS

در افراد مبتلا به  ADHD، قشر پیش پیشانی اغلب کم فعال است. rTMS می تواند به تحریک این منطقه از مغز و بهبود علائم ADHD کمک کند.

ار تی ام اس تعدادی از مزایا را نسبت به درمان های سنتی  ADHD، مانند دارو و درمان ارائه می دهد. این شامل موارد زیر است:

• غیر تهاجمی: یک روش غیرتهاجمی است، به این معنی که نیازی به جراحی یا دارو نیست.
• بدون درد: rTMS معمولا بدون درد است. اکثر مردم فقط احساس مور مور یا لرزش خفیفی در ناحیه ای که درمان می شود می کنند.
• عوارض جانبی کم: عوارض جانبی کمی دارد. شایع ترین عوارض جانبی سردرد و خستگی خفیف است.
• تاثیر گذاری بالا: می تواند برای برخی از افراد مبتلا به ADHD بسیار موثر باشد. مطالعات نشان داده است که می تواند علائم را تا 50 درصد کاهش دهد.

چه کسانی کاندید خوبی برای درمان های بدون دارو بیش فعالی هستند؟

 rTMS ممکن است برای افراد مبتلا به ADHD که به درمان های سنتی مانند دارو یا درمان پاسخ نداده اند، گزینه خوبی باشد. همچنین ممکن است برای افرادی که نمی توانند دارو مصرف کنند، مانند زنان باردار یا شیرده گزینه خوبی باشد.

درمان معمولا در مطب پزشک انجام می شود. این روش حدود 30 دقیقه طول می کشد. در طول درمان، فرد روی صندلی می نشیند و کلاه مخصوصی روی سرش قرار می گیرد.

اکثر افراد می توانند بلافاصله پس از درمان به فعالیت های عادی خود بازگردند. هیچ دوره نقاهتی وجود ندارد. برخی از افراد ممکن است بعد از درمان سردرد یا خستگی خفیفی را تجربه کنند. این عوارض جانبی معمولا کوتاه مدت هستند.

خطرات و عوارض جانبی درمان های بدون دارو ADHD

 rTMS به طور کلی بی خطر در نظر گرفته می شود. با این حال، برخی از خطرات و عوارض جانبی بالقوه وجود دارد، از جمله:

• سردرد: سردرد شایع ترین عارضه جانبی است. این معمولا خفیف و کوتاه مدت است.
• خستگی: خستگی عارضه جانبی شایع دیگری است. این عارضه نیز معمولا خفیف و کوتاه مدت است.
• تشنج: در موارد نادر،  rTMS می تواند باعث تشنج شود. خطر تشنج در افرادی که سابقه تشنج دارند بیشتر است.
• تغییرات خلقی: rTMS می تواند باعث تغییرات خلقی، مانند افسردگی یا اضطراب شود.

مهم است که قبل از شروع درمان با پزشک خود در مورد خطرات و مزایای آن صحبت کنید.

درمان بیش فعالی با دارو

ممکن است برای کنترل بیش فعالی داروهایی تجویز شود. درمان بیش فعالی (همچنین به عنوان افزودنی های نقص توجه و بیش فعالی یا ADHD با استفاده از روش‌های مختلف صورت می‌گیرد. یکی از روش‌های معمول درمان بیش فعالی استفاده از داروهای موجود در دسته‌ی محرک‌های سیستم عصبی مرکزی (مثل متیل‌فنیدات و آمفتامین) است.

این داروها با افزایش سطح مواد شیمیایی موجود در مغز که در کنترل توجه، تمرکز و رفتار مؤثر هستند، عمل می‌کنند. استفاده از این داروها می‌تواند به کاهش نشانه‌های بیش فعالی، افزایش توجه و تمرکز و کنترل بهتر رفتار کمک کند.

مهم است بدانید که درمان بیش فعالی با داروها تنها یکی از روش‌های درمانی است و ممکن است برخی از افراد بهترین پاسخ را به درمان‌های غیردارویی (مانند روش‌های رفتاری و آموزشی) نشان دهند. همچنین، داروها ممکن است عوارض جانبی داشته باشند و نیاز به پیگیری دارند. بهترین روش درمانی را باید با توجه به پرونده پزشکی فرد به صورت مجموعه ای از درمان ها در نظر گرفت.

آیا بیش فعالی ژنتیکی است؟

شواهد قابل توجهی نشان می دهد که ADHD دارای زیربنای ژنتیکی و محیطی است. به عنوان مثال، مطالعه روی دوقلوها نشان داده است که دوقلوهای همسان به طور قابل توجهی بیشتر از سایر دوقلوها با ADHD تشخیص داده می شوند یا رفتارهایی شبیه به ADHD نشان می دهند. هیچ ژن واحدی وجود ندارد که “مسئول” ADHD باشد. در عوض، مانند بسیاری از بیماری های روانپزشکی، تصور می شود که با بسیاری از انواع ژنتیکی مرتبط است، که تنها برخی از آنها کشف شده اند.

اثرات درمان بیش فعالی با rTMS چقدر ماندگار هستند؟

ماندگاری اثرات درمان با rTMS در بیش‌فعالی (ADHD) به عوامل مختلفی مانند شدت علائم، سن بیمار، تعداد جلسات درمانی و همچنین سبک زندگی پس از درمان بستگی دارد. بسیاری از بیماران پس از گذراندن دوره کامل جلسات، بهبود قابل توجهی در تمرکز، کاهش پرتحرکی و کنترل رفتارهای تکانشی تجربه می‌کنند. این اثرات معمولاً برای چند ماه تا حتی بیش از یک سال پایدار می‌مانند، اما در برخی افراد ممکن است پس از مدتی نیاز به جلسات تقویتی یا نگهدارنده وجود داشته باشد. تحقیقات نشان داده است که ترکیب rTMS با روش‌های دیگر مانند رفتاردرمانی، آموزش مهارت‌های توجه و مدیریت استرس می‌تواند باعث افزایش دوام نتایج شود. به طور کلی، rTMS یک روش ایمن و غیرتهاجمی است که می‌تواند اثرات طولانی‌مدت و ارزشمندی در مدیریت بیش‌فعالی داشته باشد، به شرط آن‌که برنامه درمانی به‌طور کامل و زیر نظر متخصص اجرا شود.

چه تفاوتی بین درمان دارویی بیش فعالی و درمان با rTMS وجود دارد؟

درمان دارویی و درمان با rTMS هر دو برای کاهش علائم بیش‌فعالی (ADHD) به‌کار می‌روند، اما تفاوت‌های مهمی میان آن‌ها وجود دارد. در روش دارویی، با استفاده از محرک‌ها یا داروهای خاص، فعالیت شیمیایی مغز تنظیم می‌شود و علائم به‌طور نسبی کنترل می‌گردد، اما داروها فقط در طول مصرف اثر دارند و در برخی افراد می‌توانند عوارضی مانند کاهش اشتها، بی‌خوابی یا اضطراب ایجاد کنند. در مقابل، درمان با rTMS یک روش غیرتهاجمی و بدون دارو است که با تحریک مغناطیسی نواحی خاصی از مغز، الگوهای فعالیت عصبی را تعدیل می‌کند.

مزیت اصلی rTMS این است که اثرات آن می‌تواند پایدارتر باشد و پس از پایان جلسات درمان نیز ادامه یابد، بدون اینکه فرد دچار عوارض شایع دارو شود. البته rTMS نیازمند چندین جلسه درمانی و انجام منظم آن زیر نظر متخصص است. به طور کلی، دارو بیشتر اثر سریع و کوتاه‌مدت دارد، در حالی که rTMS رویکردی ایمن‌تر با اثرات بلندمدت‌تر به حساب می‌آید.

rTMS فقط علائم بیش‌فعالی را کاهش می‌دهد یا تمرکز و یادگیری را هم بهبود می‌بخشد؟

درمان با rTMS تنها به کاهش علائم بیش‌فعالی مثل پرتحرکی و رفتارهای تکانشی محدود نمی‌شود، بلکه می‌تواند در بهبود تمرکز، افزایش توجه پایدار و حتی تقویت فرآیندهای شناختی نیز مؤثر باشد. پژوهش‌ها نشان داده‌اند که تحریک مغناطیسی نواحی خاصی از مغز که در کنترل توجه و عملکرد اجرایی نقش دارند، باعث بهبود توانایی تمرکز، برنامه‌ریزی و حافظه کاری می‌شود. به همین دلیل بسیاری از بیماران پس از گذراندن دوره درمان با rTMS، علاوه بر آرام‌تر شدن رفتارها، پیشرفت محسوسی در یادگیری درسی، سازماندهی کارها و مدیریت زمان تجربه می‌کنند. این ویژگی باعث می‌شود rTMS نه‌تنها یک روش کاهش‌دهنده علائم، بلکه یک کمک‌کننده برای ارتقای عملکرد تحصیلی و روزمره نیز به شمار رود.

آیا بیش فعالی یک ناتوانی یادگیری است؟

اگرچه ADHD می تواند باعث کلافگی شود و اغلب باعث ایجاد چالش های تحصیلی می شود، به عنوان یک ناتوانی یادگیری خاص (مانند نارساخوانی یا نارسا نویسی) در نظر گرفته نمی شود. با این حال، بسیاری از کودکان مبتلا به ADHD  طبق برخی برآوردها بین 30 تا 50 درصد دارای ناتوانی یادگیری هستند. این شرایط همچنین می تواند علائم خارجی مشابهی را به خصوص در کودکان نشان دهد.

من همیشه احساس بی قراری می کنم. آیا من بیش فعالی دارم؟

در حالی که بی قراری قطعاً یکی از جنبه های ADHD است، این وضعیت پیچیده تر از بی قراری فیزیکی است. اگر علاوه بر بی حوصلگی مداوم، احساس شدید حواس پرتی را تجربه کنید که در موقعیت های مختلف ادامه دارد، اغلب به صورت تکانشی رفتار می کنید، بیش از حد صحبت می کنید، برای انجام وظایف یا مدیریت زمان خود تلاش می کنید و یا در پروژه های مهم اشتباه می کنید، ممکن است علائم ADHD را نشان دهد.

چگونه می توانم به بهترین نحو به فرزندم کمک کنم تا بیش فعالی خود را مدیریت کند؟

همه کودکان از عشق، توجه و ثبات بهره می برند. کودکان مبتلا به ADHD به هر سه مورد نیاز دارند. از آنجایی که علائم ADHD و چالش‌های تحصیلی و اجتماعی ناشی از آن می‌تواند به عزت نفس کودک آسیب برساند، والدین باید اقداماتی را برای یافتن درمانی مؤثر انجام دهند، به کودک کمک کنند تا نقاط قوت خود را شناسایی کند و از نیازهایش حمایت کنند. والدین همچنین باید به کودک کمک کنند تا برنامه های روزمره را تنظیم کند، راهبردهای تحصیلی را که نیازهای خاص او را برطرف می کند، شناسایی کنند و مهارت های اجتماعی لازم برای ایجاد دوستی های پایدار را بیاموزند.

نقش تغذیه در کاهش علائم بیش‌فعالی چقدر مهم است؟

تغذیه نقش بسیار مهمی در کاهش علائم بیش‌فعالی (ADHD) ایفا می‌کند و می‌تواند شدت رفتارهای پرتحرکی و حواس‌پرتی را تا حد قابل توجهی تحت تأثیر قرار دهد. مطالعات نشان داده‌اند که مصرف زیاد قند، نوشیدنی‌های شیرین، رنگ‌های مصنوعی و افزودنی‌های غذایی ممکن است علائم بیش‌فعالی را تشدید کند، در حالی که رعایت یک رژیم غذایی متعادل می‌تواند به بهبود تمرکز و آرامش ذهنی کمک نماید. دریافت کافی پروتئین‌ها (مانند گوشت سفید، تخم‌مرغ و حبوبات) به تثبیت قند خون و افزایش هوشیاری کمک می‌کند. همچنین اسیدهای چرب امگا-۳ موجود در ماهی، گردو و بذر کتان برای عملکرد مغز و کنترل رفتار بسیار مفید هستند.

مصرف میوه‌ها و سبزیجات تازه به دلیل داشتن ویتامین‌ها، مواد معدنی و آنتی‌اکسیدان‌ها می‌تواند به تقویت عملکرد شناختی کمک کند. علاوه بر این، تنظیم وعده‌های غذایی و پرهیز از مصرف غذاهای فرآوری‌شده باعث می‌شود انرژی کودک متعادل‌تر شده و نوسانات رفتاری کاهش یابد. به طور کلی، یک برنامه غذایی سالم و اصولی می‌تواند مکمل بسیار مؤثری در کنار سایر روش‌های درمانی غیر دارویی برای مدیریت بیش‌فعالی باشد.