وابستگی بازیهای آنلاین و موبایلی به عنوان یکی از چالشهای نوپدید در میان نوجوانان و جوانان، به سرعت در حال گسترش است. این نوع وابستگی بر جنبههای مختلف زندگی فردی، اجتماعی، تحصیلی و روانی تاثیر منفی میگذارد و منجر به کاهش تمرکز، افت عملکرد تحصیلی، انزواطلبی و حتی بروز اختلالات اضطرابی یا افسردگی میشود. با توجه به ماهیت اعتیادآور این بازیها، که معمولا با پاداشهای لحظهای، رقابتهای مجازی و تعاملات آنلاین همراه هستند، بسیاری از افراد بدون آنکه متوجه شوند، دچار وابستگی رفتاری میشوند.
راهنمایی و مشاوره با دکتر فرامرز ذاکری: ۰۲۱۲۲۲۶۰۰۶۸
در چنین شرایطی، آگاهی، مداخله زودهنگام و مشاوره تخصصی نقش کلیدی در پیشگیری و درمان دارد. دکتر فرامرز ذاکری، متخصص در حوزه درمان اختلالات رفتاری و وابستگیهای نوظهور، با ارائه مشاوره حرفهای میتواند به افراد یا خانوادههایی که با این مشکل مواجه هستند، کمک کند تا راهکارهای علمی و مؤثری برای بازگرداندن تعادل روانی و رفتاری بیابند.
اعتیاد به بازیهای موبایل به چه معناست؟
اعتیاد به بازیهای موبایلی به حالتی گفته میشود که فرد به صورت غیرقابل کنترل و مکرر وقت زیادی را صرف بازیهای موبایلی میکند، به طوری که این رفتار باعث اختلال در زندگی روزمره، روابط اجتماعی، تحصیل یا کار و سلامت روان او میشود. در این حالت، فرد احساس نیاز شدید به بازی دارد و حتی وقتی قصد توقف دارد، قادر به قطع آن نیست.
علائم نشان دهنده اعتیاد به بازیهای آنلاین
علائم نشان دهنده اعتیاد به بازیهای آنلاین شامل موارد زیر است .اگر این علائم در فردی مشاهده شود، بهتر است به دنبال کمک تخصصی برای مدیریت و درمان اعتیاد به بازی های آنلاین باشد.
- از دست دادن کنترل: عدم توانایی در کاهش یا قطع بازی با وجود تلاش های مکرر.
- صرف زمان زیاد: اختصاص زمان زیاد به بازی، حتی به قیمت کم خوابی، غفلت از مسئولیت ها و کاهش فعالیت های اجتماعی.
- افزایش تمایل به بازی: نیاز به گذراندن زمان بیشتر برای رسیدن به همان احساس رضایت یا هیجان اولیه .
- کاهش علاقه به فعالیت های دیگر: کم شدن انگیزه برای شرکت در سرگرمی ها، ورزش یا تعاملات اجتماعی خارج از بازی.
- ادامه بازی با وجود مشکلات: ادامه بازی حتی وقتی که بازی باعث مشکلات تحصیلی، شغلی یا خانوادگی شده است.
- دروغ گفتن: مخفی کردن میزان بازی یا دروغ گفتن درباره آن به دیگران.
نقش والدین در درمان وابستگی بازی آنلاین
والدین نقش بسیار مهمی در درمان وابستگی به بازی های آنلاین دارند و با حمایت هوشمندانه خود روند بهبودی فرزندشان را تسهیل میکنند. ابتدا، ایجاد محیطی گرم و بدون قضاوت برای گفتوگو درباره احساسات و مشکلات فرزند، به او کمک میکند تا راحت تر مشکلاتش را بیان کند. سپس، والدین باید محدودیت های منطقی و قابلاجرا برای زمان بازی تعیین کنند و در این زمینه با فرزند همکاری کنند تا حس مسئولیت پذیری در او تقویت شود.
علاوه بر این، تشویق به فعالیت های متنوع خارج از فضای مجازی، مانند ورزش، هنر یا تفریحات جمعی، جایگزین سالمی برای بازی است و به کاهش وابستگی کمک میکند. در موارد شدیدتر، والدین باید با متخصصان روان شناسی همکاری کنند تا فرزندشان تحت درمان مناسب قرار گیرد. در نهایت، صبر، استمرار و همراهی والدین کلید موفقیت در کنترل و درمان اعتیاد به بازی های آنلاین است.
وابستگی به بازی در کودکان و نوجوانان با بزرگسالان متفاوت است؟
وابستگی به بازیهای آنلاین در کودکان و نوجوانان با بزرگسالان تفاوت های قابل توجهی دارد. کودکان و نوجوانان به دلیل رشد مغزی و تکامل هیجانی، بیشتر در معرض آسیب های روانی ناشی از اعتیاد به بازی هستند و کنترل خود را روی رفتارهای اعتیاد آور سخت تر مدیریت میکنند. آن ها توانایی کمتری در درک پیامد های بلند مدت اعتیاد دارند و به دلیل جستجوی هویت و پذیرش اجتماعی، بیشتر جذب جو و فرهنگ بازی های آنلاین میشوند.
در مقابل، بزرگسالان انگیزههای متفاوتی برای بازی دارند، مانند فرار از استرس یا خستگی روزمره و بیشتر توانایی مدیریت زمان و مسئولیت های زندگی را دارند. همچنین، بزرگسالان اغلب راهکارهای مقابله ای بهتری دارند و در صورت تشخیص مشکل، احتمال مراجعه به درمان تخصصی در آن ها بالاتر است. به طور کلی، درمان وابستگی در کودکان و نوجوانان نیازمند رویکردهای تخصصی تر، حمایت خانواده و نظارت مستمر است تا اثرات منفی بلند مدت به حداقل برسد.
بازیهای آموزشی یا فکری هم میتوانند اعتیادآور باشند؟
بازی های آموزشی یا فکری هم میتوانند اعتیادآور شوند اگرچه کمتر از بازی های سرگرمی و هیجانی این مشکل را ایجاد میکنند. اعتیاد به هر نوع بازی زمانی شکل میگیرد که فرد بیش از حد زمان صرف آن کند، کنترل خود را از دست بدهد و زندگی روزمره اش تحت تاثیر منفی قرار گیرد. بازی های آموزشی یا فکری به دلیل چالش های ذهنی، حس موفقیت در حل مسائل و انگیزه برای پیشرفت، جذابیت بالایی داشته که باعث ایجاد وابستگی میشود. بنابراین، حتی در بازیهای مفید، حفظ تعادل و مدیریت زمان استفاده اهمیت زیادی دارد تا از اعتیاد و عوارض روانی احتمالی جلوگیری شود.
روشهای درمان وابستگی به بازی موبایلی
درمان وابستگی به بازی های موبایلی نیازمند رویکردی چند جانبه است که شامل روش های روان شناختی، رفتاری و در موارد خاص درمان های نوین نوروفیدبک و rTMS میشود.
- روشهای روان درمانی: درمان های شناختی-رفتاری بسیار مؤثر هستند و به فرد کمک میکنند الگوهای فکری و رفتاری ناسالم مرتبط با بازی را شناسایی و تغییر دهد. همچنین، مشاوره فردی و گروهی، مهارت آموزی اجتماعی و مدیریت استرس از بخش های مهم روند درمان هستند.
- مداخلات دارویی: در برخی موارد، به ویژه زمانی که وابستگی با اختلالات روانی مثل افسردگی یا اضطراب همراه است، پزشک داروهای مناسب تجویز میکند.
- نوروفیدبک: این روش درمانی با آموزش فرد برای کنترل فعالیت های مغزی از طریق بازخوردهای زنده، به بهبود تمرکز، کاهش اضطراب و کنترل رفتارهای اعتیادآور کمک میکند. نوروفیدبک مغز را در تنظیم بهتر پاسخ به محرک ها یاری میدهد و وابستگی به بازی را کاهش خواهد داد.
- rTMS یا تحریک مغناطیسی مغز با شدت تکراری: این درمان نوین غیرتهاجمی با ارسال پالس های مغناطیسی به بخش های خاصی از مغز، فعالیت نورونی را تنظیم میکند. تحقیقات نشان دادهاند که rTMS در کاهش علائم وابستگی به بازی های آنلاین مؤثر است و به بهبود کنترل تکانه ها و کاهش وسوسه بازی کمک میکند.
- حمایت خانواده و تغییر سبک زندگی: ایجاد ساختار روزانه منظم، محدود کردن دسترسی به دستگاهها، تشویق به فعالیت های جایگزین و تعاملات اجتماعی واقعی، از ارکان مهم درمان هستند.
چند جلسه درمان برای بهبودی کامل لازم است؟
مدت و تعداد جلسات درمان وابستگی به بازی های موبایلی بسته به شدت اعتیاد، شرایط فردی و روش درمانی انتخابشده متفاوت است. در درمانهای روانشناختی مانند CBT، بین ۸ تا ۲۰ جلسه به صورت هفتگی یا دوهفته ای توصیه میشود تا تغییرات پایدار در رفتار و الگوهای فکری ایجاد شود. در روشهای نوین مانند نوروفیدبک، نیاز به حدود ۲۰ تا ۳۰ جلسه است که هر جلسه بین ۳۰ تا ۶۰ دقیقه طول میکشد و به تدریج باعث تنظیم بهتر فعالیت های مغزی میشود.
برای rTMS نیز، بین ۱۵ تا ۳۰ جلسه به صورت روزانه یا چند بار در هفته انجام میشود تا نتایج مطلوب حاصل گردد. البته هر فرد روند بهبودی متفاوتی دارد و ادامه درمان یا جلسات تکمیلی بسته به نیاز بیمار و نظر تیم درمانی تغییر میکند. استمرار در درمان و پیگیری منظم کلید دستیابی به بهبودی کامل و ماندگار است.