مشاوره کودک و نوجوان میتواند بهعنوان یک راهنما عمل کند و از بروز مشکلات جدیتر در آینده پیشگیری کند در جلسات مشاوره روانشناسان و روانپزشکان کمک می کنند تا والدین و کودکان و نوجوانان احساسات و رفتارهای خود را بهتر بشناسند و بتوانند بر اضطراب، استرس، مشکلات رفتاری یا بحرانهای هویتی غلبه کنند. گاهی تصور می شود مشکلات رفتاری کودکان و نوجوانان نتیجه بدخلقی و سعی بر لج بازی آنان است اما در بسیاری مواقع ریشه در احساس ناامنی، اضطراب یا حتی مشکلات یادگیری دارد بنابراین بررسی در جلسات مشاوره و تشخیص درست نیازمند دانش و تجربه متخصصان در این حوزه است.
توجه به نشانه ها و علائم بیماری های روانی که ممکن است تاثیر مخربی بر آینده فرزندتان بگذارد بسیار ضروری است . برخی از اختلالات روانی هیچ نشانه ای نداشته باشد ولی رفتارهای غیرطبیعی دارد که باید به روانپزشک مراجعه کرد. در این مقاله به بررسی اهمیت برگزاری جلسات مشاوره برای کودکان و نوجوانان خواهیم پرداخت.
ویژگیهای مهم جلسات مشاوره کودک و نوجوان
مشاوره کودک و نوجوان زمانی تاثیرگذار است که ملزومات اولیه را داشته باشد و با توجه به نیاز کودک و نوجوان برگزار شود و تمام جوانب روحی، عاطفی و شناختی کودکان و نوجوانان در نظر گرفته شود. در ادامه به مهمترین ویژگیهای جلسات مشاوره موفق اشاره خواهیم کرد:
ایجاد فضای امن و بدون قضاوت: مشاور باید با ایجاد فضایی دوستانه و حمایتگر، احساس امنیت و بدون ترس و سرزنش را برای کودکان و نوجوانان در جلسات مشاوره ایجاد کند تا آنان بتوانند به راحتی مشکلات خود را بیان کنند و مطمئن باشند حرف هایشان بدون قضاوت و به صورت محرمانه باقی خواهد ماند.
برقراری ارتباط موثر و دوستانه: رابطه بین مشاور و کودک یا نوجوان باید به صورت دوستانه و با توجه به سن کودک باشد و از گفتمان ساده و قابل درک استفاده شود به طور مثال برای کودکان خردسال، تکنیکهایی مانند بازیدرمانی، نقاشی، قصهگویی یا نمایش عروسکی میتواند کمککننده باشد، درحالیکه برای نوجوانان، روشهایی مانند گفتوگو، شناختدرمانی و تمرینهای رفتاری مؤثرتر خواهد بود. احساس راحتی در کودکان باعث میشود راحتتر مشکلات خود را مطرح کنند.
مشارکت والدین در روند درمان: حضور والدین در جلسات موجب میشود راهکارهای مناسب برای ارتباط بهتر با فرزندشان را بیاموزند. در برخی موارد، جلسات جداگانهای برای آموزش والدین در نظر گرفته میشود تا بدون ایجاد فشار بر کودک، تغییرات مثبتی در محیط خانه ایجاد کنند.
حل مشکل و تقویت مهارتهای فردی: ارائه راهکارهای عملی برای حل مشکلات و تقویت مهارتهای حل مسئله، مدیریت احساسات، افزایش اعتمادبهنفس و بهبود روابط اجتماعی از جمله اهداف مهم جلسات مشاوره است.
انعطافپذیری و توجه به نیازهای کودک: شخصی سازی روش های مشاوره با توجه به تفاوت های ویژگی های منحصر به فرد هر کودک و نوجوان از اصول اولیه برگزاری جلسات مشاوره است و یک روش ثابت برای همه جوابگو نیست. بنابراین مشاور باید انعطافپذیر باشد و متناسب با شخصیت، میزان همکاری و سطح درک کودک با به کارگیری تکنیکهای مختلف برگزار شود.
حفظ محرمانگی و رعایت اصول اخلاقی: رعایت اصول اخلاقی جلسات مشاوره برای اعتمادسازی ضروری است. کودک یا نوجوان باید بداند که صحبتهای او محرمانه باقی میماند و بدون رضایت کودک یا والدین افشا نخواهد شد.
ارزیابی و پیگیری مداوم روند درمان: جلسات مشاوره باید بر اساس یک برنامه مشخص پیش برود و پیشرفت کودک یا نوجوان بهصورت دورهای ارزیابی شود. در صورت لزوم، تغییراتی در روند مشاوره اعمال میشود تا اثربخشی بیشتری داشته باشد.
در چه مواردی مراجعه به مشاوره کودک و نوجوان ضروری است؟
حل مشکلات رفتاری، روحی و یا تلاش برای رشد شخصیتی و تقویت مهارتهای اجتماعی کودکان و نوجوانان ضرورت دریافت کمک تخصصی از یک مشاور را ایجاد کند. در ادامه، برخی از مهمترین موقعیتهایی که مراجعه به مشاوره را همیت می بخشد، بیان خواهیم کرد:
مشکلات رفتاری و هیجانی: کودکانی که پرخاشگری شدید، نافرمانی مداوم، لجبازی افراطی یا گوشهگیری و انزوای اجتماعی دارند، ممکن است دچار مشکلات عاطفی یا اضطرابی باشند. این رفتارها اگر بهموقع مدیریت نشوند، میتوانند منجر به مشکلات جدیتری مانند اختلالات اضطرابی، افسردگی یا حتی افت تحصیلی شوند.
اضطراب و افسردگی: برخی از کودک یا نوجوانان بهطور مداوم دچار احساس نگرانی، بیحوصلگی و غم هستند که می تواند از نشانههای اضطراب یا افسردگی باشد. تغییرات شدید در خواب، تغذیه یا کاهش علاقه به فعالیتهای موردعلاقه میتواند زنگ خطری برای لزوم مراجعه به یک مشاور را به صدا در آورد.
افت و مشکلات تحصیلی: اختلال نقص توجه و بیشفعالی می تواند موجب افت ناگهانی در نمرات درسی، بیعلاقگی به یادگیری، نداشتن تمرکز یا مشکلات خواندن و نوشتن شود بنابراین مراجعه به یک روانپزشک برای مشاوره میتواند به تشخیص علت این مشکلات و ارائه راهکارهای مناسب کمک کند.
مشکلات ارتباطی و اجتماعی: کودکان منزوی یا نوجوانانی که از برقرای ارتباط با همسالان خود عاجز هستند یا دچار ترس از صحبت کردن در جمع هستند نیازمند بررسی و راهنمایی یک مشاور برای ریشهیابی مشکلات عاطفی یا اضطرابی هستند.
تجربههای سخت و آسیبهای روحی: کودکانی که تجربه طلاق والدین، از دست دادن عزیزان، سوء استفاده جسمی یا عاطفی، قلدری در مدرسه یا تغییرات ناگهانی در زندگی (مانند مهاجرت) را داشتهاند، ممکن است با استرس و احساس ناامنی مواجه شوند. در این شرایط، کمک گرفتن از مشاور میتواند از آسیبهای بلندمدت روانی جلوگیری کند.
مشکلات دوران بلوغ: مشاوره میتواند به نوجوانانی که در دوران بلوغ با چالشهایی مانند تغییرات جسمی، پرسشهای هویتی، نگرانیهای مربوط به آینده و فشارهای اجتماعی روبهرو هستند، کمک کند.
وابستگی شدید یا ترسهای غیرعادی: اختلال اضطراب جدایی یا فوبیا می تواند زمینه ساز وابستگی شدید کودکان به والدین و ترس از حضور در محیطهای جدید باشد این کودکان نیاز به درمان تخصصی دارد.
رفتارهای وسواسی یا تکراری: برخی کودکان و نوجوانان رفتارهای تکراری مانند شستن بیش از حد دستها، چک کردن مداوم وسایل یا افکار وسواسی دارند که میتواند نشانهای از اختلال وسواس فکری-عملی (OCD) باشد. مراجعه به مشاور در این موارد میتواند از تشدید علائم جلوگیری کند.
اضطراب در کودکان
بهترین مشاور کودک و نوجوان کیست؟
انتخاب بهترین مشاور کودک و نوجوان به عوامل مختلفی بستگی دارد. یک مشاور خوب باید علاوه بر داشتن دانش علمی کافی، مهارتهای ارتباطی قوی، صبوری و توانایی درک احساسات کودکان و نوجوانان را داشته باشد.تخصص و تجربه کافی، توانایی ایجاد ارتباط موثر، صبوری و مهارت در مدیریت رفتارهای کودک، همکاری با والدین و ارائه راهکارهای کاربردی، استفاده از روشهای علمی و بهروز از مهمترین ویژگی های بک مشاور خوب کودک و نوجوان است
یکی از متخصصان برجسته در حوزه سلامت روان کودکان و نوجوانان، دکتر فرامرز ذاکری است. ایشان متخصص اعصاب و روان (روانپزشکی) بوده و تجربه فراوانی در زمینه درمان مشکلات روانی کودکان، نوجوانان و بزرگسالان دارند.
دکتر فرامرز ذاکری میتواند تأثیر زیادی در روند درمان و بهبود وضعیت کودکانی که دچار مشکلاتی مانند پرخاشگری، افت تحصیلی، اضطراب یا افسردگی هستند، داشته باشد برای دریافت مشاوره یا تعیین وقت، میتوان با شماره های مندرج در سایت دکتر فرامرز ذاکری تماس حاصل کنید.
اقدامات و بررسیهایی که در جلسات مشاوره کودک و نوجوان انجام میشود
مهمترین اقدامات و بررسیهایی که در جلسات مشاوره کودک و نوجوان انجام میشود، به شرح زیر است:
ارزیابی اولیه و مصاحبه تشخیصی
در اولین جلسه، مشاور با والدین و کودک گفتوگو میکند تا اطلاعاتی درباره مشکلات، سابقه خانوادگی، روابط اجتماعی و شرایط زندگی کودک یا نوجوان به دست آورد. سپس مشاور از طریق مشاهده رفتارها، نحوه صحبت کردن و واکنشهای احساسی کودک، نشانهها را بررسی میکند در برخی موارد، از والدین و کودک خواسته میشود که به پرسشنامههای استاندارد روانشناختی پاسخ دهند تا وضعیت روحی و رفتاری کودک دقیقتر مشخص شود.
انجام تستهای روانشناختی
بسته به نوع مشکل، مشاور ممکن است از آزمونهای استاندارد روانشناسی برای تشخیص بهتر استفاده کند:
بررسی رفتار کودک در محیطهای مختلف
مشاور ممکن است اطلاعاتی درباره رفتار کودک در خانه، مدرسه و محیطهای اجتماعی از والدین یا معلمان درخواست کند تا نشانههای مشکلات رفتاری یا اجتماعی بررسی شوند.
استفاده از روشهای درمانی مناسب
پس از تشخیص مشکل، مشاور از یک یا ترکیبی از روشهای مختلف و علمی برای کمک به کودک و نوجوان استفاده میکند
پیگیری و ارزیابی پیشرفت درمان
مشاور بهصورت دورهای وضعیت کودک را بررسی میکند تا ببیند آیا تغییرات مثبت رخ داده است یا خیر. در صورت نیاز، روشهای درمانی تنظیم یا تغییر داده میشود. ممکن است در برخی موارد مشاور کودک را به روانپزشک ارجاع دهد تا در صورت لزوم، دارو درمانی انجام شود.
نتیجهگیری
جلسات مشاوره کودک و نوجوان یک فرآیند چندمرحلهای است که شامل ارزیابی، تشخیص، درمان و پیگیری میشود. یک مشاور حرفهای با استفاده از ابزارهای علمی و تعامل نزدیک با کودک، نوجوان و خانواده او، سعی میکند مشکلات را شناسایی کرده و راهکارهای مناسبی ارائه دهد. دریافت کمک تخصصی در زمان مناسب، میتواند نقش مهمی در بهبود سلامت روان و رشد شخصیتی کودک و نوجوان داشته باشد.