داروی پرفنازین در درمان اختلالات روانپزشکی مانند اسکیزوفرنی و برخی اختلالات خلقی به کار میرود. این دارو با اثرگذاری بر انتقالدهندههای عصبی مغز، به کاهش علائم روانپریشی مانند توهم و هذیان کمک میکند. با این حال، همانند سایر داروهای روانپزشکی، مصرف این دارو نیز میتواند با عوارض جانبی متعددی همراه باشد که شناخت و مدیریت آنها برای حفظ سلامت بیماران حیاتی است در این مقاله به بررسی دقیقتر عوارض داروی پرفنازین، عوامل تشدید کننده، و راهکارهای کاهش خطرات احتمالی میپردازد تا به پزشکان و بیماران در تصمیمگیریهای درمانی کمک کند.
بیشتر بخوانید: بهترین روانپزشک در تهران
اطلاعات دارویی پرفنازین
پرفنازین یک داروی روانپزشکی است که معمولاً برای مدیریت علائم مرتبط با اسکیزوفرنی و سایر اختلالات روانپریشی به کار میرود. این دارو همچنین گاهی برای کنترل تهوع و استفراغ شدید در شرایط خاص تجویز میشود. پرفنازین از طریق تأثیر بر انتقالدهندههای عصبی در مغز، بهویژه دوپامین، اثرات خود را اعمال میکند. این داروی بهصورت قرص خوراکی و تزریقی در دسترس است. دوز معمول این دارو بسته به شدت علائم و وضعیت بیمار متفاوت بوده و از 4 میلیگرم تا 64 میلیگرم در روز متغیر است. پزشک ممکن است با دوزهای پایین شروع کرده و بهتدریج آن را افزایش دهد تا به دوز موثر برسد.
داروی پرفنازین با مسدود کردن گیرندههای دوپامین در مغز، فعالیت بیش از حد این انتقالدهنده عصبی را کاهش میدهد. این مکانیسم به کنترل علائمی مانند هذیان، توهم و بیقراری روانی کمک میکند. این داروی علاوه بر درمان علائم اسکیزوفرنی و برخی اختلالات روانپریشی؛ گاهی در درمان اختلالات دوقطبی (در ترکیب با سایر داروها) نیز تجویز می شود.
بیشتر بخوانید: بهترین روانپزشک اختلال دوقطبی
عوارض پرفنازین می توان در افراد مسن مبتلا به دمانس با خطرات بیشتری همراه باشد بنابراین مصرف این دارو در افراد مسن مبتلا به بیماری های قلبی و عروقی و در عین حال در مبتلایان به بیماریهای کبدی، کلیوی یا صرع باید با احتیاط صورت گیرد.
بیشتر بخوانید: بهترین متخصص اعصاب و روان در تهران
تداخلات دارویی پرفنازین
پرفنازین بهعنوان یک داروی آنتیسایکوتیک ممکن است با سایر داروها تداخل داشته باشد و تأثیرات آنها را تشدید یا کاهش دهد. شناخت این تداخلات برای جلوگیری از بروز عوارض جانبی جدی یا کاهش اثر گذاری دارو اهمیت زیادی دارد. در ادامه، به تداخلات مهم دارویی پرفنازین می پردازیم:
داروهای آرامبخش و خوابآور
مصرف همزمان پرفنازین با داروهایی مانند بنزودیازپینها (مانند دیازپام و لورازپام)، باربیتوراتها(عوارض داروی فنوباربیتال) و سایر داروهای آرامبخش میتواند اثرات آرامبخش و خوابآور را تشدید کند. این ترکیب ممکن است باعث خوابآلودگی شدید، کاهش هوشیاری یا حتی تضعیف سیستم تنفسی شود.
داروهای ضدافسردگیها
داروی افسردگی مانند مهارکنندههای بازجذب سروتونین (SSRIs) و مهارکنندههای مونوآمین اکسیداز (MAOIs) میتوانند خطر عوارض جانبی مانند سندروم سروتونین یا اختلالات حرکتی (مانند دیسکینزی) را افزایش دهند. به همین دلیل، تنظیم دوز و پایش دقیق بیماران ضروری است.
داروهای ضد تشنج
داروهایی مانند فنیتوئین و کاربامازپین(عوارض داروی کاربامارپین) که برای کنترل تشنج استفاده میشوند، ممکن است با کاهش سطح پرفنازین در خون، اثرگذاری آن را کم کنند. در مقابل، برخی از داروهای ضد تشنج میتوانند عوارض جانبی پرفنازین را تشدید کنند.
داروهای قلبی
داروهای مؤثر بر ریتم قلب، مانند آمیودارون، کینیدین و سایر داروهای افزایشدهنده فاصله QT، میتوانند خطر آریتمیهای قلبی را در صورت مصرف همزمان با پرفنازین افزایش دهند. بیماران مبتلا به مشکلات قلبی باید با احتیاط ویژه این ترکیب را مصرف کنند.
داروهای ضد درد قوی
ترکیب پرفنازین با اپیوئیدها (مانند مورفین یا اکسیکدون) میتواند به تشدید اثرات سرکوبکننده سیستم عصبی مرکزی منجر شود. این مسئله ممکن است خطراتی مانند ضعف تنفسی و کاهش شدید هوشیاری را به دنبال داشته باشد.
الکل و مواد مخدر
مصرف الکل همراه با پرفنازین میتواند اثرات آرامبخش و خوابآوری دارو را تشدید کرده و خطر عوارض جدی مانند سرگیجه، افت هوشیاری یا واکنشهای ناگهانی را افزایش دهد.
داروهای ضد انعقاد خون
پرفنازین ممکن است با داروهای ضدانعقاد مانند وارفارین تداخل داشته باشد و تأثیر آنها بر سیستم انعقاد خون را تغییر دهد. پایش منظم INR در این بیماران ضروری است.
بیشتر بخوانید: عوارض داروی پروپرانولول
عوارض جانبی داروی پرفنازین
مصرف داروی پرفنازین ممکن است با عوارض جانبی همراه باشد که آگاهی از آنها به بیماران و پزشکان کمک میکند تا بهترین تصمیمات درمانی را اتخاذ کنند. این عوارض به دو دسته شایع و جدی تقسیم میشوند:
عوارض شایع
این عوارض معمولاً خفیف هستند و ممکن است با ادامه مصرف دارو کاهش یابند:
خوابآلودگی و خستگی: کاهش سطح هوشیاری که ممکن است بر توانایی انجام فعالیتهای روزمره مانند رانندگی تأثیر بگذارد.
خشکی دهان: احساسی ناخوشایند که میتوان با مصرف مایعات بیشتر آن را کاهش داد.
تاری دید: ممکن است موقت باشد، اما در صورت ادامه، نیاز به مشورت با پزشک دارد.
یبوست: میتوان با تغییر رژیم غذایی و افزایش مصرف فیبر آن را مدیریت کرد.
سرگیجه یا افت فشار خون وضعیتی: بهویژه هنگام برخاستن سریع از حالت نشسته یا خوابیده.
عوارض جدی
📌 لرزش، گرفتگی عضلات یا حرکات غیرارادی (مانند دیسکینزی دیررس) که ممکن است با مصرف طولانیمدت ظاهر شوند.
📌 سندروم نورولپتیک بدخیم که یک عارضه جدی و نادر که با علائمی مانند تب بالا، سفتی عضلات، تغییرات ضربان قلب و افت هوشیاری همراه است.
📌 بروز مشکلات قلبی نظیر طولانی شدن فاصله QT در نوار قلب، که میتواند منجر به آریتمیهای خطرناک شود.
📌 اختلالات خون: مانند کاهش تعداد گلبولهای سفید خون (لکوپنی) که میتواند بیمار را مستعد عفونت کند.
📌 واکنشهای حساسیتی شدید مانند: پوستی، تورم صورت یا زبان، و مشکلات تنفسی که نیازمند مراقبت فوری هستند.
اعتیاد و وابستگی داروی پرفنازین
یکی از نگرانیهای رایج بیماران در مورد مصرف داروهای روانپزشکی، احتمال ایجاد وابستگی یا اعتیاد به این داروها است. در مورد پرفنازین، این مسئله متفاوت از داروهای آرامبخش یا اپیوئید هاست. پرفنازین بهطور کلی بهعنوان یک داروی غیرمخدر شناخته میشود و مکانیسم اثر آن بر سیستم عصبی مرکزی به گونهای نیست که باعث ایجاد اعتیاد جسمی یا روانی شود. این دارو برخلاف داروهای اعتیادآور مانند بنزودیازپینها یا اپیوئیدها، میل به مصرف مداوم یا افزایش دوز را در بیمار ایجاد نمیکند.
وابستگی به پرفنازین بیشتر از نوع “وابستگی روانی” است تا جسمی. به این معنا که برخی بیماران ممکن است به دلیل بهبود علائم روانپریشی، احساس کنند نمیتوانند بدون این دارو عملکرد طبیعی خود را حفظ کنند. اما این وابستگی به معنای اعتیاد نیست، بلکه ناشی از نیاز واقعی بیمار به ادامه درمان برای کنترل بیماری است.
عوارض قطع ناگهانی داروی پرفنازین
اگرچه پرفنازین اعتیاد آور نیست، اما قطع ناگهانی آن ممکن است علائمی مانند بازگشت علائم روانپریشی، اضطراب، بیقراری یا اختلالات خواب ایجاد کند. به همین دلیل، کاهش دوز دارو باید بهصورت تدریجی و تحت نظارت پزشک انجام شود. بنابراین مصرف خودسرانه یا تغییر دوز بدون مشورت پزشک میتواند به مشکلات احتمالی منجر شود و بیمار باید در طول درمان، ارتباط مستمر با پزشک داشته باشد تا نیاز به ادامه یا قطع دارو ارزیابی شود.درک این مسئله که پرفنازین برای مدیریت علائم بیماری ضروری است، میتواند از نگرانیهای غیرضروری در مورد وابستگی جلوگیری کند.
نتیجهگیری
پرفنازین یک داروی موثر در کنترل علائم روانپریشی است، اما اما مصرف آن نیاز به دقت و آگاهی از عوارض جانبی دارد. همچنین نیازمند نظارت دقیق پزشک است. بیماران باید هرگونه عارضه یا تغییر در وضعیت سلامتی خود را به پزشک گزارش دهند تا از بروز عوارض جدی جلوگیری شود.