پارکینسون یک بیماری عصبی پیشرونده میباشد که منجر به ایجاد اختلالاتی در مغز شده و به مرور زمان علائم آن بدتر میشود. به دلیل از بین رفتن برخی از سلولهای عصبی در مغز افراد مبتلا به پارکینسون دوپامین به اندازهی کافی تولید نمیشود.
آمار دقیقی از افراد مبتلا به این بیماری در کشور ما در دست نمیباشد اما با توجه به تحقیقات انجام شده در کشورهای اروپایی به نظر میرسد این بیماری سریعترین بیماری عصبی در حال رشد در جهان است که باید توجه لازم را به آن داشت. در ادامهی مقاله به بررسی این بیماری و راههای درمان آن میپردازیم.
پارکینسون چیست؟
پارکنسون به وضعیتی گفته میشود که بخشی از سلول های مغزی از بین میرود و این حالت منجر به اثرات نامطلوب بر کنترل، تعادل و حرکات عضلانی شده و همچنین اختلالاتی بر توانایی تفکر، حواس و سلامت روان بیمار ایجاد مینماید.
همان طور که پیشتر اشاره شده این بیماری به دلیل پایین بودن سطح دوپامین ایجاد میشود، دوپامین یک انتقال دهندهی عصبی میباشد که جهت ایجاد حرکات طبیعی ضروری میباشد.
شیوع بیماری پارکینسون
آمار دقیقی از افراد مبتلا به پارکینسون در کشور ما در دست نمیباشد اما با توجه به آمار کشورهای اروپایی این بیماری در افراد بالای 60 سال حدود 1 درصد شیوع دارد و مردان را بیشتر از زنان مبتلا مینماید. در حدود 10 درصد از بیماران علائم قبل از 50 سالگی شروع میشود که به آن پارکینسون زودرس گفته میشود.
عواملی که احتمال ابتلا به پارکینسون را افزایش میدهد
- سن: این بیماری در اکثر موارد در اواسط یا اواخر زندگی ایجاد میشود و هرچقدر که سن بالاتر باشد احتمال ابتلا به آن افزایش مییابد.
- وراثت: اگر یکی از اعضاء خانواده به این بیماری مبتلا باشد احتمالا ابتلا سایر افراد نیز بیشتر میباشد.
- جنسیت: همان طور که اشاره شد این بیماری در آقایان بیشتر از خانمها رخ میدهد.
- قرار گرفتن در معرض برخی سموم: افرادی که به واسطهی شغل خود با سمومی مانند علف کشها و یا آفت کشها به طور مداوم در تماس هستند نسبت به سایرین بیشتر در معرض خطر ابتلاء به این بیماری قرار دارند.
علائم بیماری پارکینسون
علائم بیماری در افراد مختلف متفاوت میباشد، همچنین میزان پیشرفت آن در بیماران متفاوت به یک صورت نمیباشد تشخیص میزان بیماری توسط بهترین روانپزشک انجام می شود. بر اساس تحقیقات شروع بیماری پارکینسون سالها و حتی دههها پیشتر از شروع مشکلات حرکتی میباشد، اولین علامت حرکتی شامل لرزش خفیف در دست میباشد، سایر علائم شایع عبارتند از:
- از بین رفتن بویایی
- لرزش در دستها، بازوها و پاها که معمولاً از یک سمت بدن شروع میشود
- کاهش پلک زدن، آبریزش دهان، مشکل در بلع
- سفتی عضلات، یبوست
- حرکات آهسته
- مشکل در تعادل و هماهنگی بین اعضاء بدن
- بیتفاوتی، افسردگی و تغییر خلق و خو
- اختلال درخوابیدن
- ضعیف شدن حافظه، اختلال شناختی
- عدم توانایی جهت برنامه ریزیهای روزمره و انجام فعالیتهای همیشگی
- حالت خمیده
- کاهش شدت صدا
تشخیص پارکینسون
با توجه به اینکه این بیماری شامل طیف وسیعی از علائم میشود که در افراد مختلف نیز متفاوت میباشد، تشخیص آن سخت و پیچیده میباشد، هیچ آزمایش دقیقی جهت تائيد بیماری وجود ندارد و تنها بر اساس معاینات فیزیکی و شرح حال کامل از بیمار میتوان بیماری را تشخیص داد.
درمان بیماری پارکینسون
درمان قطعی جهت این بیماری وجود ندارداما با ترکیبی از روشهای خودمراقبتی، دارو درمانی و جراحی میتوان بیماری را کنترل کرد و کیفیت زندگی بیمار را بالا برد.
- خودمراقبتی
ورزش و حفظ انعطاف پذیری بدن در بهبود تعادل و افزایش دامنه حرکات در این بیماری بسیار مهم میباشد. بسیاری از بیماران با پیوستن به گروهای حمایتی و استفاده از تجربیات افراد مشابه خود نتایج خوبی را در مقابله با عوارض روحی این بیماری کسب میکنند. در کنار خودمراقبتی حمایت خانواده و امکانات رفاهی که در دسترس بیمار قرار میگیرد نیز از اهمیت بسیاری برخوردار میباشد.
- دارودرمانی
انواع مختلفی از داروها جهت کنترل علائم پارکینسون و کاهش پیشرفت بیماری وجود دارد که با توجه به شرایط بیمار ممکن است یک یا چند دارو به صورت همزمان تجویز شود. برخی از داروهایی که جهت درمان تجویز میشوند عبارتند از:
- جهت حفاظت از اعصاب باقی مانده و حفظ دوپامین موجود در مغز مانند سلژین
- جهت افزایش ترشح دوپامین مانند آمانتادین
- داروهایی که مشابه دوپامین عمل میکنند مانند آپومورفین و پرامیپکسول
- و داروهای دیگر با توجه به شرایط بیمار و پیشرفت بیماری
- جراحی
زمانی که داروها به دلیل عوارض جانبی و یا عدم کنترل علائم اثربخشی خود را از دست بدهند روشهای جراحی شامل پالیدوتومی و تالاموتومی پیشنهاد میشود. در سالهای اخیر تحریک عمقی مغز با استفاده از یک دستگاه کاشته شده جهت رساندن جریان الکتریکی به قسمتهایی از مغز که دچار آسیب شدهاند به کار میرود. این روش درمانی در افرادی که نسبته به داروها پاسخ نمیدهند و دچار لرزشهای غیرارادی هستند یکی از گزینههای درمانی است که در برخی موارد نتایج موفقیت آمیزی را در پی دارد.
نوروفیدبک میتواند پارکینسون را درمان کند؟
نوروفیدبک به عنوان یک روش درمانی غیرتهاجمی و مکمل، میتواند به بهبود کیفیت زندگی بیماران مبتلا به پارکینسون کمک کند، اما به طور کامل نمیتواند این بیماری را درمان یا ریشهکن کند. پارکینسون یک بیماری عصبی مزمن و پیشرونده است که ناشی از کاهش تدریجی سلولهای تولیدکننده دوپامین در مغز است و در حال حاضر درمان قطعی و شفابخش برای آن وجود ندارد. نوروفیدبک با هدف تنظیم و بهبود فعالیتهای مغزی و افزایش کنترل عصبی-عضلانی به کاهش برخی علائم حرکتی مانند لرزش، سفتی عضلات، و کندی حرکات کمک میکند.
علاوه بر این، این روش میتواند به بهبود علائم غیرحرکتی مانند اختلالات خواب، اضطراب و مشکلات شناختی کمک کند. نوروفیدبک معمولاً همراه با درمانهای دارویی و فیزیوتراپی به کار میرود و نقش تکمیلی دارد تا با افزایش توانایی مغز در تنظیم خود، علائم بیماری کمتر آزاردهنده شوند و عملکرد روزمره بیمار بهبود یابد. بنابراین، نوروفیدبک یک روش موثر برای کنترل و مدیریت علائم پارکینسون است، اما جایگزین درمانهای اصلی نمیشود و نیازمند ارزیابی و پیگیری تخصصی توسط تیم پزشکی است.
همه بیماران پارکینسون میتوانند از نوروفیدبک استفاده کنند؟
همه بیماران مبتلا به پارکینسون لزوماً نمیتوانند بدون ارزیابی تخصصی از نوروفیدبک استفاده کنند، چرا که اثربخشی و مناسب بودن این روش درمانی به عوامل متعددی بستگی دارد. ابتدا باید وضعیت کلی بیمار، شدت علائم، مرحله بیماری، و وجود یا عدم وجود بیماریهای همراه مورد بررسی قرار گیرد. نوروفیدبک بیشتر برای بیمارانی که در مراحل ابتدایی تا متوسط پارکینسون هستند و مشکلات حرکتی یا شناختی قابل کنترل دارند، مفید است. همچنین، بیماران باید توانایی همکاری در جلسات درمانی را داشته باشند، زیرا نوروفیدبک نیازمند تمرکز و انجام منظم تمرینات در طی چندین جلسه است.
برخی بیماران با مشکلات شدید شناختی، اختلالات روانی پیشرفته یا شرایط جسمی نامناسب ممکن است نتوانند به خوبی از این روش بهرهمند شوند. علاوه بر این، نوروفیدبک به عنوان یک درمان مکمل باید همراه با درمانهای دارویی و مراقبتهای پزشکی انجام شود و هرگونه شروع یا ادامه این درمان نیازمند مشاوره و ارزیابی دقیق توسط متخصصان مغز و اعصاب یا روانشناسان بالینی است تا بهترین نتیجه برای هر بیمار حاصل شود. بنابراین، قبل از آغاز درمان نوروفیدبک، بررسی دقیق و شخصیسازی برنامه درمانی ضروری است.
آر تی ام اس در درمان پارکینسون استفاده میشود؟
آر تی ام اس (تحریک مغناطیسی ترانسکرانیال) در درمان بیماری پارکینسون بهعنوان یک روش غیرتهاجمی و کمخطر استفاده میشود. این روش با ارسال پالسهای مغناطیسی به نواحی خاصی از مغز، فعالیت عصبی را تنظیم کرده و میتواند به بهبود علائم حرکتی مانند لرزش، سفتی عضلات و کندی حرکت کمک کند. همچنین، آر تی ام اس ممکن است در کاهش علائم غیرحرکتی مانند افسردگی و اختلالات خواب موثر باشد. البته این روش درمان قطعی بیماری نیست، بلکه به عنوان یک درمان مکمل در کنار داروهای معمولی به کار میرود تا کیفیت زندگی بیماران بهبود یابد. کاربرد و اثربخشی آر تی ام اس باید توسط پزشک متخصص ارزیابی و تحت نظارت دقیق انجام شود.
بعد از شروع درمان با آر تی ام اس، چه زمانی اثرات آن دیده میشود؟
اثرات درمان با آر تی ام اس (تحریک مغناطیسی ترانسکرانیال) برای بیماران مبتلا به پارکینسون پس از چند جلسه اولیه قابل مشاهده است، اما زمان دقیق بروز تغییرات بستگی به شرایط فردی، شدت بیماری و تعداد جلسات درمانی دارد. برخی بیماران ممکن است بعد از ۳ تا ۵ جلسه بهبودهایی در علائم حرکتی و غیرحرکتی خود احساس کنند، اما برای رسیدن به بهترین نتایج و تثبیت اثرات درمانی معمولاً نیاز به یک دوره کامل ۱۰ تا ۲۰ جلسهای است. همچنین، اثرات آر تی ام اس ممکن است موقتی باشند و نیاز به جلسات نگهدارنده برای حفظ نتایج وجود دارد. پزشک معالج بر اساس واکنش بیمار برنامه درمانی مناسب را تنظیم میکند.