اختلال شخصیت اسکیزوئید یکی از پیچیدهترین و در عین حال کمتر شناختهشدهترین اختلالات شخصیت است که اغلب در سایه سایر اختلالات روانی پنهان میماند. افرادی که با این اختلال زندگی میکنند، معمولاً درونگرا، گوشهگیر و از روابط اجتماعی دوریگزین هستند. برخلاف تصور عمومی، این افراد لزوماً افسرده یا ناراضی نیستند، بلکه نیاز کمتری به تعاملات اجتماعی احساس میکنند و بیشتر در دنیای درونی خود آرامش مییابند.
شناخت این اختلال اهمیت زیادی دارد، چرا که ممکن است در محیطهای کاری، خانوادگی یا آموزشی، رفتار فرد اسکیزوئید بهاشتباه به عنوان بیاحترامی یا بیتفاوتی تلقی شود. این در حالی است که ویژگیهای رفتاری آنها ریشه در ساختار شخصیتیشان دارد نه در نیت منفی.
افرادی که دچار اختلال شخصیت اسکیزوئید می باشند افرادی منزوی ، بی تفاوت وگوشه گیر هستند که از تعاملات اجتماعی گریزانند ، به عبارتی می توان گفت افرادی شخصیت ضد اجتماعی می باشند و با افراد دارای شخصیت اجتنابی دارای همبستگی هستند.
ویژ گی های افراد دارای اختلال شخصیت اسکیزوئید
افرادی که دارای اختلال شخصیت اسکیزوئید می باشند ویژگی های خاصی دارند.یکی از ویژگی های اصلی این افراد علاقه اجتماعی ضعیفشان می باشد. یعنی اسکیزوئید ها در پاسخ گویی اجتماعی بیشتر تنهایی را دوست دارند و وقتی در تنهایی هستند احساس لذت بیش تری دارند.
تعامل اجتماعی این افراد بسیار ضعیف می باشد و مانند آدمی هستند که سالها یا ماه هاست در یک جزیره تنها زندگی می کند و تنهایی در این جزیره او را اذیت نمی کند و اگر شخصی دیگر وارد این جزیره شود بجای اینکه خوشحال شوند حتی ناراحت نیز می شوند، زیرا فردی آمده و تنهایی و خلوتشان را بهم ریخته است.
افراد دارای شخصیت اسکیزوئید شدیدا انزوا گرا می باشند یعنی علاقه و ارزشی که برای انزوا قائل هستند نسبت به حضور در جمع ندارند.
ویژگی دوم:
یکی دیگر از ویژگی های این افراد ابراز کلامی آن ها در ابراز احساساتشان ضعیف می باشد،اصطلاحا می توان می گفت ناگویه خلقی دارند، می توان گفت که به خوبی هیجانات و احساسات درونی خود را نمی شناسند که در نتیجه نمی توانند آن را خوب ابراز نمایند.به این معنی نیست که احساسات ندارند مشکل اینجاست که نمی توانند احساسات خود را ابراز نمایند و بیشتر سعی می کنند هیجانات و احساساتشان را با رفتارهایشان نشان دهند، بطور مثال اگر به همسر خود بخواهند دوست داشتن خود را ابراز نمایند ممکن است به طور عملی و در رفتار نشان دهند و در کاری به او کمک کنند.
ویژگی سوم:
سومین ویژه گی افراد اسکیزوئید این است که کودک درونشان بسیار ضعیف می باشد بنابراین از تمام فعالیت ها و رفتارهایی که ماهیت هیجانی و انرژتیک دارند اجتناب می نمایند.
این افراد آدمهایی هستند که نه جک می گویند و نه به جک های دیگران می خندند و از نگاه دیگران آدم های حوصله سر بری هستند چرا که افرادی یکنواخت و کسلی هستند و می توانند ساعتها کنار دیگران بنشینند بدون اینکه از طرف مقابل حتی سوالی برسند یا حتی شکایت نمایند که چرا با من حرف نمی زنید.
ریشه شکل گیری اختلال شخصیت اسکیزوئید
علت اول: داشتن خوانواده یخچالی
این گونه خانواده ها به گونه ای ستند که در ان بده بستان عاطفی صورت نمی گیرد و در و مادر از احساسات خود با فرزندانشان حرف نمی زنند و همچنین از احساسات خود نسبت به هم استفاده نمی کنند.
علت دوم: فاصله زیاد بین کودک و والد
فاصله زیاد بین کودک و والد احتمال اسکیزوئید شدن را افزایش می دهد بطور مثال پدر45 سال ومادر40 ساله می باشد و بچه تازه به دنیا آمده این فاصله سنی و همدلی را کاهش می دهد و پدر و مادر حتی اگر هم بخواهند نمی توانند خود را وارد دنیای کودک کنند که این موضوع باعث یک شکاف عاطفی می گردد.
علت سوم: تک فرزند بودن وبرسته سازی مرزهای خانواده
زمانی که شخصی در خانواده تک فرزند است و خواهر وبرادری ندارد وفرصت تعامل اجتماعی،فرصت تعامل عاطفی و فرصت بازی کردن برای این افراد کم می باشد و در مثابل مرزهای این خانواده بسیار پر رنگ می باشد وپدر ومادر در خانه خود را به روی بقیه بسته اند، در نتیجه کودک فرصت تعامل عاطفی و هیجانی را ندارد.
علت چهارم: ر رنگ شدن نقش فضای مجازی برای کودک
کودکانی که زیاد بازی های مجازی(پلی استیشن،ایکس باکس و…) انجام می دهند دچار اختلال اسکیزوئید می گردند.به همین دلیل است که ما هر چه به سمت آینده پیش می رویم احتمال داشتن کودکان اسکیزوئید بیشتر می گردد. همانطور که گفته شد ویژگی اصلی اسکیزوئید ها صمیمیت گریزی است که در نتیجه این افراد به مرور ضرورت استفاده از تعاملات عاطفی در ارتباط با پدر و مادر در آینده برایشان کمرنگ تر می گردد.
ویژگی های بالینی اختلال شخصیت اسکیزوئید
افراد مبتلا به اسکیزوئید چون آدم های خیلی اجتماعی و برونگرایی نیستند ناکامی هایشان را سرکوب می کنند. سرکوب ناکامی ها هم منجر به تشدید افسرده خویی می گردد وهم اگر بخواهند خشم خود ا ابراز نمایند به طور غیر مستقیم می باشد. بنابراین فردی که میتلا به اسکیزوئید است یک اسکیزوئیدی نمایشی و یا یک اسکیزوئیدی دارای اختلال شخصیت خود شیفته هم باشند یا دارای وسواس نیز باشند.
دلایل ایجاد اختلال شخصیت اسکیزوئید
دلایل ایجاد اختلال شخصیت اسکیزوئید را نمیتوان به یک عامل واحد نسبت داد، بلکه ترکیبی از عوامل ژنتیکی، زیستی و محیطی در بروز آن نقش دارند. پژوهشها نشان میدهند که زمینههای ارثی میتواند در بروز این اختلال تأثیرگذار باشد، بهویژه اگر در خانواده سابقه اختلالات روانپریشی یا اختلالات شخصیت دیگر وجود داشته باشد. از سوی دیگر، تجربیات دوران کودکی مانند بیتوجهی عاطفی، سردی والدین، نبود ارتباط عاطفی ایمن یا طرد شدن مکرر نیز میتوانند در شکلگیری الگوی رفتاری فرد نقش داشته باشند. کودکانی که در محیطهای عاطفی سرد رشد میکنند، ممکن است بهتدریج به درون خود پناه ببرند و دنیای درونی را جایگزین روابط اجتماعی واقعی کنند. همچنین، برخی نظریههای روانتحلیلی به نقش مکانیزمهای دفاعی نیرومند، مانند جداسازی هیجانی، در ایجاد این اختلال اشاره دارند.
چگونه اختلال شخصیت اسکیزوئید تشخیص داده میشود؟
تشخیص اختلال شخصیت اسکیزوئید معمولا توسط روانپزشک یا روانشناس بالینی و از طریق ارزیابی دقیق روانشناختی انجام میشود. این ارزیابی شامل مصاحبه بالینی، بررسی تاریخچه زندگی فرد و گاه استفاده از آزمونهای شخصیتی استاندارد است. برای تشخیص این اختلال، فرد باید حداقل چهار مورد از معیارهای مشخصشده در راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM-5) را داشته باشد. این معیارها شامل بیعلاقگی به روابط اجتماعی نزدیک، ترجیح فعالیتهای انفرادی، ابراز هیجان محدود، بیتفاوتی نسبت به تحسین یا انتقاد دیگران، و نداشتن علاقه به روابط جنسی یا عاطفی است. مهم است که این ویژگیها الگوی پایدار و فراگیر در طول زمان باشند و تأثیر منفی بر عملکرد اجتماعی، شغلی یا سایر جنبههای زندگی فرد داشته باشند. همچنین، برای اطمینان از صحت تشخیص، لازم است که این نشانهها با سایر اختلالات روانی مانند افسردگی، اوتیسم یا اسکیزوفرنی اشتباه گرفته نشوند.
راههای درمان اختلال شخصیت اسکیزوئید
درمان اختلال شخصیت اسکیزوئید معمولاً چالشبرانگیز است، زیرا بسیاری از افراد مبتلا تمایلی به برقراری ارتباط نزدیک با دیگران، از جمله درمانگر، ندارند. با این حال، در صورت پذیرش درمان، میتوان بهتدریج کیفیت زندگی آنها را بهبود بخشید. رواندرمانی بهویژه درمان شناختی-رفتاری (CBT)، یکی از مؤثرترین روشها در این زمینه به شمار میرود. هدف اصلی این روش، کمک به فرد برای شناسایی و اصلاح افکار غیرواقعبینانه درباره روابط اجتماعی و تقویت مهارتهای بینفردی است.
در مواردی که فرد دچار اضطراب، افسردگی یا سایر مشکلات روانی همراه باشد، دارودرمانی میتواند به کاهش نشانهها کمک کند، هرچند که دارو مستقیماً شخصیت را تغییر نمیدهد. داروهایی مانند ضدافسردگیها یا داروهای ضداضطراب در این زمینه کاربرد دارند.
از سوی دیگر، درمان گروهی یا آموزش مهارتهای اجتماعی نیز ممکن است سودمند باشد، البته به شرطی که فرد آمادگی کافی برای حضور در موقعیتهای جمعی داشته باشد. در نهایت، داشتن یک درمانگر صبور، رابطه درمانی مبتنی بر اعتماد، و برخورد غیر قضاوتگرانه، نقش بسیار مهمی در موفقیت درمان ایفا میکند.
دکتر فرامرز ذاکری با بهرهگیری از دانش روز رواندرمانی و سالها تجربه بالینی، توانسته است به یکی از متخصصان برجسته در زمینه درمان اختلال شخصیت اسکیزوئید تبدیل شود. ایشان با تلفیقی از جدیدترین روشهای درمانی مانند درمان شناختی-رفتاری (CBT)، رویکردهای هیجان محور و تکنیکهای تقویت مهارتهای اجتماعی، فرآیند درمان را به شکلی هدفمند و مؤثر پیش میبرد.
آنچه دکتر ذاکری را متمایز میکند، توانایی او در برقراری ارتباطی امن، غیرقضاوتگرانه و آرامبخش با مراجعان است؛ امری که برای درمان افراد مبتلا به اختلال شخصیت اسکیزوئید حیاتی بهشمار میرود. همچنین، استفاده از رویکردهای درمانی کوتاه مدت و نتیجه محور باعث شده است تا روند بهبود در بیماران ایشان سریعتر از شیوههای سنتی پیش رود.
اگر به دنبال درمانی علمی، حرفهای و در عین حال انسانی برای اختلال شخصیت اسکیزوئید هستید، دکتر فرامرز ذاکری میتواند انتخابی مطمئن و اثربخش برای شما یا عزیزانتان باشد.