افسردگی بارداری حالتی است که در آن زن باردار برای چند هفته یا چند ماه، بهطور مداوم احساس غم، بیحوصلگی، اضطراب یا ناامیدی دارد. این وضعیت فقط «حساس شدن در بارداری» نیست، بلکه نوعی اختلال خلقی است که تحت تأثیر تغییرات هورمونی، خستگی جسمی، تهوع، بیخوابی و استرس بارداری بهوجود میآید و میتواند هم بر مادر و هم بر سلامت جنین اثر بگذارد.
اگر در دوران بارداری بهطور طولانی احساس ناراحتی، بیانرژی بودن یا عدم لذت از زندگی و حتی از خود بارداری دارید، ممکن است با افسردگی در دوران بارداری روبهرو باشید و این موضوع نیاز به توجه و بررسی تخصصی دارد.
افسردگی بارداری چیست؟
افسردگی بارداری به معنی ضعیف بودن شما یا ناتوانیتان در مادر شدن نیست؛ بلکه یک اختلال در تعادل روحی و سلامت روان است که تحت تأثیر تغییرات هورمونی، فشارهای ذهنی و نگرانیهای این دوران بهوجود میآید. در موارد شدید، این وضعیت حتماً نیاز به درمان دارد.
بهجای سرزنش خود یا نادیده گرفتن احساساتتان، بهتر است با یک روانشناس یا مشاور متخصص در افسردگی دوران بارداری صحبت کنید تا زودتر تحت درمان قرار بگیرید، حال بهتری را تجربه کنید و بتوانید از ادامه ماههای بارداری و روند مادر شدن لذت ببرید.
اگر احساس میکنید دچار افسرگی بارداری شدید میتوانید فرم زیر را تکمیل کنید تا کارشناسان مطب دکتر فرامرز ذاکری برای رزور نوبت با شما تماس بگیرند.
علائم افسردگی در دوران بارداری
علائم افسردگی بارداری فقط یک غم گذرا یا خستگی معمول این دوران نیست؛ بلکه مجموعهای از نشانههای روحی و رفتاری است که اگر برای چند هفته ادامه پیدا کند، میتواند نشاندهندهی یک اختلال خلقی در دوران بارداری باشد و نیاز به توجه جدی دارد.
برخی از مهمترین علائم افسردگی در دوران بارداری عبارتاند از:
- احساس ضعف و بیحالی در بیشتر روزها
خستگی فراتر از حد معمول، حتی وقتی استراحت کردهاید یا کار زیادی انجام ندادهاید. - ناراحتی یا عصبانیت با کوچکترین اتفاق
حساسیت شدید نسبت به مسائل جزئی، زود رنج شدن یا واکنش احساسی افراطی. - کاهش تمرکز و مشکل در تصمیمگیری
سخت بودن انجام کارهای ساده، فراموشکاری یا ناتوانی در جمعکردن حواس. - لذت نبردن از فعالیتهای قبلی
از کارهایی که قبلاً برایتان خوشایند بود (مثل دیدن فیلم، صحبت با دوستان، خرید، ورزش) دیگر لذت نمیبرید. - گریههای ناگهانی و بدون دلیل مشخص
جاری شدن اشک بهطور مکرر، حتی وقتی نمیتوانید دقیق بگویید چرا ناراحت هستید. - تحریکپذیری و زودرنجی
کوچکترین مسئله میتواند باعث عصبانیت، دلخوری یا بحث شود. - کنارهگیری از جمع
بیمیلی به حضور در جمع دوستان و اقوام، تمایل به تنها ماندن و کاهش ارتباط با دیگران. - احساس بیقراری و آشفتگی درونی
بیصبری، آرام و قرار نداشتن، یا نگرانی دائمی بدون دلیل مشخص. - کاهش اعتمادبهنفس
احساس ناتوانی، مقایسهی منفی با دیگران و باور اینکه «از پس هیچچیز برنمیآیم». - احساس بیارزشی یا بیفایده بودن
حس اینکه حضور شما اهمیت ندارد یا آدم «خوبی» نیستید. - احساس گناه مداوم
سرزنش کردن خود بهخاطر گذشته، بارداری، رابطه با همسر یا حتی احساسات منفیتان. - فکر کردن به مرگ، خودآسیبزنی یا خودکشی
داشتن افکار تکراری دربارهی اینکه «نبودن» راحتتر است، یا تصور آسیب رساندن به خود.
این علائم ممکن است بهتدریج و آرامآرام ظاهر شوند یا بهصورت ناگهانی و شدید شروع شوند. در برخی زنان فقط چند علامت دیده میشود و در برخی دیگر، ترکیب چند نشانه، زندگی روزمره را بهطور جدی مختل میکند.
اگر در دوران بارداری افکاری دربارهی آسیب رساندن به خود یا خودکشی دارید،این یک وضعیت اورژانسی است.
حتماً هرچه سریعتر با پزشک، روانشناس، یا یکی از اعضای خانواده مورد اعتماد صحبت کنید و در صورت شدت علائم، به اورژانس یا مراکز درمانی مراجعه نمایید.
شیوع افسردگی در دوران بارداری
افسردگی در دوران بارداری یک اختلال شایع است و بر اساس گزارش یکی از معتبرترین مجلات علمی حوزه سلامت روان، حدود یکچهارم زنان در دوران بارداری یا تا یک سال بعد از زایمان درجاتی از افسردگی را تجربه میکنند. این آمار نشان میدهد که افسردگی بارداری برخلاف تصور عموم، یک مشکل نادر نیست و نیاز به توجه جدی، غربالگری و مراقبت روانشناختی دارد تا سلامت مادر و جنین تحت تأثیر قرار نگیرد.
علت افسردگی در دوران بارداری
افسردگی در دوران بارداری معمولاً ترکیبی از عوامل جسمی، روانی و محیطی است و به هیچوجه نشانهی ضعف شخصیتی یا محکم نبودن نیست. برخی شرایط میتوانند احتمال بروز این مشکل را افزایش دهند، از جمله:
- سابقه افسردگی یا اختلالات خلقی در گذشته
اگر پیش از بارداری دورههایی از افسردگی، اضطراب یا سایر مشکلات روحی را تجربه کرده باشید، احتمال درگیر شدن با افسردگی بارداری در شما بیشتر است. - اضطراب و استرسهای شدید
نگرانیهای مداوم درباره بارداری، زایمان، آینده مالی، شغل یا رابطه با همسر میتوانند زمینه را برای بروز افسردگی فراهم کنند. - تجربه رویدادهای سخت زندگی
اتفاقاتی مانند مرگ عزیزان، طلاق، مشکلات جدی شغلی یا مالی در دوران نزدیک به بارداری میتوانند فشار روانی زیادی ایجاد کرده و به افسردگی منجر شوند. - نبود حمایت عاطفی کافی
عدم حمایت همسر، خانواده یا دوستان، احساس تنهایی و نداشتن کسی برای صحبت کردن در مورد نگرانیها، یکی از عوامل مهم تشدیدکننده افسردگی بارداری است. - حاملگی ناخواسته
بارداریای که بدون برنامهریزی یا برخلاف میل فرد رخ داده باشد، میتواند باعث سردرگمی، ترس، خشم یا احساس گناه شود و به افسردگی منتهی گردد. - تجربه خشونت خانگی یا رابطه ناسالم
قرار داشتن در محیطی همراه با تنش، تحقیر، تهدید یا خشونت فیزیکی و روانی، خطر افسردگی در دوران بارداری را بهطور چشمگیری افزایش میدهد.
با این حال، گاهی افسردگی بارداری حتی بدون هیچیک از این عوامل و بهطور ناگهانی در فردی که همیشه شاد و پرانرژی بوده هم بروز میکند. مهم است بدانید این وضعیت میتواند برای هر زنی، در هر طبقه اجتماعی، سطح تحصیلات یا موقعیت شغلی رخ دهد. تفاوت تنها در این است که برخی افراد بهدلیل آگاهی بیشتر یا دسترسی بهتر به خدمات درمانی، زودتر متوجه مشکل میشوند و سریعتر برای درمان اقدام میکنند.
بهجای سرزنش خود، اگر بخشی از این علائم یا شرایط را در خود میبینید، بهترین کار صحبت با بهترین متخصص اعصاب و روان برای افسردگی ، روانشناس یا مشاور است تا افسردگی به موقع شناسایی و درمان شود.
اقداماتی که در صورت بروز افسردگی حین بارداری باید انجام داد
اگر دچار افسردگی بارداری شدهاید، اولین و مهمترین نکته این است که بدانید تنها نیستید و این وضعیت قابل درمان است. پنهان کردن احساسات یا سرزنش خود، فقط میتواند شرایط را سختتر کند. بهتر است فعالانه برای کمک گرفتن اقدام کنید.
چند قدم مهم که میتوانید بردارید:
- با پزشک زنان یا روانشناس صحبت کنید
احساسات خود را جدی بگیرید. اگر با شنیدن خبر بارداری مثل دیگران خوشحال نشدهاید، یا مدتهاست غمگین و بیانرژی هستید، بدون ترس از قضاوت، این موضوع را با پزشک یا روانشناس در میان بگذارید تا راهکارهای علمی برای درمان افسردگی در دوران بارداری به شما ارائه دهند. - احساسات خود را با فردی قابلاعتماد در میان بگذارید
یک دوست صمیمی، همسر یا یکی از اعضای خانواده میتواند شنوندهی خوبی باشد. صحبت کردن درباره نگرانیها، احساس گناه، استرس و غم، فشار روانی را کاهش میدهد و کمک میکند احساس تنهایی نکنید. - اگر حرف زدن برایتان سخت است، احساسات خود را بنویسید
میتوانید افکار و احساسات روزانهتان را در دفترچهای یادداشت کنید و بعد در زمان مناسب آن را با مشاور یا پزشک در میان بگذارید. این کار هم به تخلیه هیجانی کمک میکند، هم به متخصص کمک میکند بهتر شما را ارزیابی کند. - سابقه افسردگی را حتماً به پزشک اطلاع دهید
اگر قبلاً دورههایی از افسردگی یا اضطراب داشتهاید، از همان ابتدای بارداری این موضوع را با پزشک مطرح کنید. این کار کمک میکند در صورت بروز دوباره افسردگی حین بارداری یا پس از زایمان، سریعتر تشخیص داده شده و درمان مناسب شروع شود.
درمان افسردگی حین بارداری
افسردگی در دوران بارداری معمولاً با یک روش واحد برطرف نمیشود و بهترین نتیجه زمانی بهدست میآید که ترکیبی از چند رویکرد استفاده شود: مشاوره، درمان دارویی (در صورت نیاز) و خودیاری هوشمندانه.
در قدم اول، تشخیص شدت افسردگی بسیار مهم است. بر اساس وضعیت شما، روانپزشک یا روانشناس میتواند مناسبترین نوع درمان را پیشنهاد کند.
۱. مشاوره و درمان تخصصی
- در افسردگی خفیف تا متوسط، معمولاً رواندرمانی (مشاوره) اولین انتخاب است؛
جلسات گفتوگو با روانشناس به شما کمک میکند:- افکار منفی و احساس گناه یا بیارزشی را بشناسید و مدیریت کنید،
- استرسها و نگرانیهای مربوط به بارداری، زایمان و آینده را بهتر کنترل کنید،
- و راهکارهایی برای تنظیم هیجان و بهبود روابط خود بهدست آورید.
- در موارد شدیدتر، یا زمانی که خطر آسیب به خود وجود دارد،روانپزشک میتواند درمان دارویی را در کنار مشاوره توصیه کند.
۲. درمان دارویی (فقط با نظر متخصص)
اگر شدت افسردگی بالا باشد، ممکن است استفاده از داروهای ضدافسردگی ضروری شود؛ اما:
- نوع و دوز دارو باید فقط توسط روانپزشک انتخاب شود.
- در دوران بارداری، تصمیم نهایی درباره مصرف دارو، معمولاً با هماهنگی روانپزشک و متخصص طب مادر و جنین انجام میشود تا احتمال عوارض برای جنین به حداقل برسد.
- هرگز خودسرانه دارو را شروع، کم یا قطع نکنید.
۳. خودیاری؛ قدمهای کوچک اما مؤثر
خودیاری جایگزین درمان تخصصی نیست، اما میتواند نقش مهمی در بهبود افسردگی بارداری داشته باشد و روند درمان را تقویت کند. چند اقدام مهم:
- حرف بزنید، پنهان نکنید
- احساسات خود را با همسر، یک دوست قابل اعتماد یا یکی از اعضای خانواده در میان بگذارید.
- حرف زدن، فشار درونی را کم میکند و باعث میشود احساس تنهایی نکنید.
- احساس گناه را کنار بگذارید
- افسردگی بارداری «ضعف» نیست؛ یک مسئله پزشکی است.
- به جای سرزنش خود، بپذیرید که نیاز به کمک دارید و برای درمان اقدام کنید.
- تحرک بدنی ملایم داشته باشید
- اگر پزشک مخالفتی ندارد، روزانه حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه پیادهروی میتواند خلق و انرژی شما را بهتر کند.
- اگر ورزش برایتان سخت است، با قدمهای کوتاه شروع کنید.
- دور از الکل و سیگار
- سیگار و الکل علاوه بر آسیب جدی به جنین، میتوانند افسردگی و اضطراب را تشدید کنند.
- در صورت مصرف، حتماً موضوع را با پزشک در میان بگذارید.
- از داروهای گیاهی خودسرانه استفاده نکنید
- برخی مکملها یا دمنوشهای گیاهی میتوانند روی خلق، فشارخون یا داروهای دیگر اثر منفی بگذارند.
- قبل از مصرف هر نوع داروی گیاهی یا مکمل، با پزشک خود مشورت کنید.
- شرکت در گروههای حمایتی بارداری
- حضور در کلاسها یا گروههایی که مخصوص زنان باردار است، کمک میکند متوجه شوید تنها نیستید.
- شنیدن تجربه دیگران و صحبت دربارهی ترسها و احساسات مشترک، میتواند آرامشبخش و امیدوارکننده باشد.
در نهایت، مهمترین نکته این است که افسردگی حین بارداری قابل درمان است؛ به شرطی که آن را جدی بگیرید، احساسات خود را نادیده نگیرید و برای دریافت کمک تخصصی اقدام کنید. این تصمیم، هم برای سلامت روان شما و هم برای رشد و سلامت جنین، یک قدم حیاتی است.
نتیجهگیری
افسردگی بارداری یک اختلال شایع و قابلدرمان است که میتواند بر سلامت مادر و جنین اثر بگذارد. شناخت علائم، درخواست کمک از متخصص و استفاده از روشهایی مانند مشاوره، خودیاری و در صورت نیاز درمان دارویی، مهمترین قدمها برای بهبود هستند. مهم است بدانید این وضعیت نشانه ضعف نیست و با درمان درست، قابل کنترل است.
برای بررسی علائم و دریافت راهنمایی تخصصی، میتوانید با مطب دکتر فرامرز ذاکری تماس بگیرید و مشاوره دریافت کنید.