اختلالات افسردگی از جمله اختلالات خلقی هستند و شایعترین نوع آن، افسردگی ماژور یا اساسی، روزبهروز در حال افزایش است. افسردگی آثار منفی زیادی بر فرد و جامعه دارد؛ رفتارهای فرد مبتلا ممکن است غیرمعمول باشد و زمینهساز بیماریهای جسمی و روانی دیگر شود. تقریباً ۱۲ درصد از مردم ایران با این اختلال روبهرو هستند و گاهی خود فرد از بیماریاش آگاه نیست. شناخت علائم و درمان به موقع میتواند زندگی فرد را آسانتر و با کیفیتتر کند، زیرا افراد مبتلا در این شرایط کمتر از زندگی لذت میبرند و انگیزهای برای ادامه آن ندارند.
اختلال افسردگی اساسی چیست؟
اختلال افسردگی اساسی یا ماژور، شیوه تفکر، احساسات و رفتار فرد را تحت تأثیر قرار میدهد. بسیاری از افراد ممکن است فکر کنند دچار افسردگی هستند یا حتی از بیماری خود بیخبر باشند. برای تشخیص واقعی، روانپزشک رفتار فرد را طی دو هفته بررسی میکند؛ چند روز ناراحتی یا بیحوصلگی به تنهایی نشانه افسردگی نیست.
به زبان ساده، اگر فرد بدون دلیل مشخص در تصمیمگیری مشکل داشته باشد، دچار اضطراب، استرس یا بیخوابی طولانی شود و از لذتهای زندگی کنارهگیری کند، احتمالاً دچار افسردگی ماژور است. زندگی برای این افراد سنگین و غیرقابل تحمل میشود و ممکن است از جامعه فاصله بگیرند.
افراد افسرده اغلب احساس شکست، بیارزشی و عدم بهبود بیماری را دارند و نسبت به واکنش اطرافیان هراس دارند. متأسفانه بسیاری از آنها به درمان و مراجعه به روانپزشک توجه نمیکنند، در حالی که شناسایی و درمان به موقع میتواند کیفیت زندگی را به شکل قابل توجهی بهبود دهد.
علائم و اثرات اختلال افسردگی اساسی
متاسفانه 26.2 درصد از افراد جامعه از اختلالات روانی رنج می برند که تعداد بالایی از آنها به اختلال افسردگی مبتلا می باشند. همچنین اختلال افسردگی اساسی، در بین اختلالات روانپزشکی حدود 17 درصد یعنی، بالاترین شیوع عمر را دارد.
هر گاه فرد تحت نظر یک روانپزشک خوب،مجرب و حرفه ای در طی دو هفته بیش از 5 مورد از رفتار های زیر را داشته باشد، متاسفانه دارای اختلال افسردگی اساسی است:
- خلق افسرده
- کاهش یا افزایش وزن به صورت ناگهانی
- کاهش علاقه و لذت به طور محسوس
- کاهش انرژی و خستگی زیاد
- بی خوابی یا پر خوابی
- احساس بی ارزش بودن
- احساس گناه
- سراسیمگی
- کندی روان و ذهن
- عدم تمرکز و کاهش توانایی تفکر
- تفکر های منفی و فکر کردن مکرر به مرگ
در میان نشانه های گفته شده، وجود یکی از دو نشانه خلق افسرده و کاهش علاقه یا لذت برای تشخیص افسردگی حاد لازم است. متاسفانه افسردگی بر تمامی جنبه های مختلف زندگی بیمار تاثیر می گذارد و عملکرد او را زیر سوال می برد. اغلب بیماران مبتلا به افسردگی ماژور به مصرف مواد مخدر و الکل می پردازند. بر اساس نتایج به دست آمده یک چهارم این بیماران به مصرف الکل اعتیاد دارند و همانطور که گفته شد افسردگی می تواند زمینه ساز بیماری های روانی دیگر شود.
علل ایجاد افسردگی اساسی
عوامل بروز افسردگی اساسی بسیار زیاد و مختلف است و می تواند در یک فرد زمینه ساز افسردگی و در فرد دیگر زمینه ساز ابتلا به اختلالات روانی دیگر شود:
- ژنتیک: یکی از عوامل افسردگی ژنتیک می باشد. البته این بدین معنا نیست که اگر فرد نزدیکی در خانواده دچار افسردگی شود، شما نیز دچار افسردگی شوید. این عامل به تنهایی نمی تواند زمینه ساز افسردگی شود اما می تواند این بیماری را تشدید کند.
- ضربه های روحی: ضربه های روحی متعدد، یا حتی یک ضربه روحی سنگین می تواند، توان فرد را کاهش دهد و او را به سمت افسردگی و اختلالات روانی پیش ببرد.
- بیماری ها و ناهنجاری های جسمی: برخی از بیماری ها که اغلب آنها باعث ایجاد مشکلات ظاهری در فرد می شوند، می تواند زمینه ساز افسردگی باشد. معلولیت های جسمی، بیماری های لاعلاج و … از این قبیل بیماری ها هستند که باعث سرخوردگی و ناامیدی فرد می شوند.
- ساختار مغز: افرادی که مبتلا به اختلالات روانی هستند، معمولا مقدار مواد شیمیایی در مغزشان دچار تغییر می شود. برخی از مواد کاهش و برخی دیگر افزایش می یابند. به عنوان مثال در افراد مبتلا به افسردگی ماژور انتقال دهنده عصبی سرتونین به شدت کاهش می یابد.
روش های درمان اختلال افسردگی اساسی
خوشبختانه امروزه درمان بسیاری از بیماریهای روانی و جسمی ممکن شده است. در اختلال افسردگی اساسی، مراجعه سریع به روانپزشک حرفهای و با تجربه میتواند روند پیشرفت بیماری را متوقف و درمان را تسریع کند. روانپزشک برای تشخیص دقیق از طبقهبندیهای DSM-V یا ICD-10 استفاده میکند.
تفاوت علائم در بیماران
علائم افسردگی در افراد مختلف متفاوت است. برخی بیماران پرخوری، بیخوابی و خلق افسرده دارند و برخی دیگر کمخوری، پرخوابی و کاهش علاقه و لذت تجربه میکنند. به همین دلیل تشخیص دقیق و علمی توسط روانپزشک ضروری است تا روش درمان مناسب انتخاب شود و پیشآگهی درمان تعیین گردد.
طبقهبندی اختلالات افسردگی
اختلال افسردگی به چند زیرمجموعه تقسیم میشود:
- اختلال افسردگی اساسی
- اختلال افسردگی مقاوم (Persistent Depression)
- اختلال افسردگی پیش از قاعدگی
- اختلال بدتنظیمی خلقی
درمان دارویی
داروهای ضدافسردگی نقش کلیدی در درمان افسردگی اساسی دارند و شامل موارد زیر هستند:
- داروهای سهحلقهای (ایمیپرامین، پرتوفین و…)
- بازدارندههای بازجذب سروتونین (SSRI) مانند پروزاک و پاکسیل
- بازدارندههای مونوآمین اکسیداز (MAOI)
مصرف این داروها باید تحت نظر روانپزشک انجام شود تا ایمن و مؤثر باشد و روند بهبود بیمار سریعتر پیش رود.
رواندرمانی
در موارد خفیف یا تدریجی، رواندرمانی میتواند بدون دارو یا همراه با آن کمککننده باشد. درمان شناختی-رفتاری (CBT) دیدگاه فرد نسبت به زندگی را تغییر میدهد، امید و انگیزه را بازمیگرداند و سبب کاهش علائم افسردگی میشود.
تحریک مغناطیسی ترانس کرانیال (rTMS)
این روش سلولهای مغزی نیمکره چپ پیشانی را هدف قرار میدهد تا فعالیت طبیعی آنها بازگردد. امواج مغناطیسی تولید شده توسط دستگاه rTMS به امواج الکتریکی تبدیل شده و باعث انتشار انتقالدهندههای عصبی مانند سروتونین، نوراپینفرین و دوپامین میشود. درمان معمولاً بین ۱۰ تا ۲۲ جلسه طول میکشد و باید تحت نظر روانپزشک مجرب انجام شود.
الکتروشوک درمانی (ECT)
ECT یا الکتروشوک درمانی، یکی از مؤثرترین و سریعترین روشهای درمان اختلالات روانی شدید است. این روش کاملاً ایمن است و در شرایط حاد، میتواند نقش حیاتی در بهبود بیمار ایفا کند. معمولاً پس از دو تا سه جلسه، روند بهبودی مشهود خواهد بود.
جمعبندی روشهای درمان
در مجموع، درمان اختلال افسردگی اساسی شامل دارو درمانی، رواندرمانی، تحریک مغناطیسی مغز و الکتروشوک درمانی است. انتخاب روش مناسب به شدت بیماری، نوع علائم و پیشرفت آن بستگی دارد. مراجعه به روانپزشک حرفهای اولین و مهمترین گام برای بازگشت آرامش و کنترل افسردگی است.
نتیجهگیری
خوشبختانه امروزه بسیاری از بیماریهای روانی قابل تشخیص و درمان هستند، از جمله اختلال افسردگی اساسی. مراجعه سریع به روانپزشک حرفهای میتواند از پیشرفت بیماری جلوگیری کرده و روند بهبودی را تسریع کند.
تشخیص دقیق و درمان مناسب با دارودرمانی، رواندرمانی یا روشهای پیشرفته مانند rTMS و ECT توسط دکتر فرامرز ذاکری میتواند کیفیت زندگی، تمرکز و روابط اجتماعی فرد را بهبود دهد و امید و انگیزه او را بازگرداند. اقدام سریع و مشاوره تخصصی، گام اول برای بازگشت به زندگی طبیعی و آرامش روانی است.